powrót
Publikacje nayczycieli



ZNACZENIE LITERATURY DZIECIĘCEJ DLA WCZESNEGO ROZWOJU DZIECKA

dodano: 2016.06.20

Wrażliwość czytelnicza kształtuje się u człowieka już we wczesnym dzieciństwie. Dlatego tak ważnym dla jej rozwoju jest już okres niemowlęcy.
Etap od niemowlęctwa do okresu przedszkolnego jest najbardziej intensywnym czasem ozwoju fizycznego i psychicznego. Dziecko zdobywa wtedy mnóstwo doświadczeń życiowych, które mają swoje konsekwencje w kolejnych etapach życia. Dzieciństwo to taka faza w życiu człowieka, kiedy kształtuje się cała dojrzałość: światopogląd, obszar wrażliwości, zespół cech osobowych, potrzeby psychiczne człowieka. Dzieciństwo kształtuje wzorce osobowe a co za tym idzie doprowadza do pełnienia przyszłych ról życiowych. Rodzice towarzyszą dzieciom w ich wszechstronnym rozwoju od momentu zaistnienia nowego życia. Stają się pierwszymi nauczycielami dziecka, wprowadzając je w otaczający świat. Niezwykle ważnym i pomocnym elementem tego procesu jest właśnie książka.
Dziś już wiadomo, że okres prenatalny stanowi wspaniałą okazję do zainicjowania kontaktu dziecka ze słowem pisanym. Medycyna a także psychologia prenatalna odkrywają głęboki związek psychiczny i emocjonalny zachodzący między dzieckiem a rodzicami. I chociaż nienarodzone dziecko nie rozumie znaczeń wypowiadanych zdań, doskonale wyczuwa intonację głosu, wie, że książka czytana jest dla niego. Żywy kontakt małego dziecka z literaturą pozytywnie oddziałuje na jego rozwój w bardzo wielu zakresach. Wzbogaca poznawczo, rozwija umiejętności językowe, wpływa pozytywnie na relacje interpersonalne.
Dziecko jest istotą szczególnie emocjonalną, wrażliwą, twórczo badającą otaczającą je rzeczywistość. Swoje doświadczenie życiowe zdobywa poprzez zabawę. Na tym etapie rozwoju jest to jego jedyne celowe działanie. Dlatego bawiąc się książką, może dojrzeć do jej czytania.
Badacze uważają, że przy doborze odpowiedniego tekstu dla dziecka dorosły powinien kierować się trzema kryteriami:
Psychologicznym a więc respektującym wiek dziecka i przede wszystkim jego rozwój psychomotoryczny,
Pedagogicznym kładącym nacisk, aby wybrane teksty uwzględniały walory wychowawcze i dostarczały pozytywnych wzorów zachowań społecznych,
Artystycznym uwzględniającym walory językowe utworu, tak, aby obcowanie z tekstem stanowiło wzór języka polskiego i ukazywało jego piękno i bogactwo.
Książka jest wspaniałym towarzyszem zabawy z dzieckiem. Na tak wczesnym etapie rozwojowym, odbierana jest zazwyczaj wszystkimi zmysłami, także zmysłem dotyku i smaku, a co za tym idzie wpływa stymulująco na sferę zmysłową. Dziecko cieszą piękne ilustracje, intryguje zapach farby drukarskiej czy też szelest przewracanych kartek.
Grażyna Lewandowicz tak pisze o książce: To prawda, że dzieci rzucają książką, podnoszą ją do buzi, drą, co bardzo denerwuje dorosłych, stąd być może pojawia się pytanie, kiedy powinien mieć miejsce pierwszy kontakt dziecka z książką Odpowiedź jest prosta jak najwcześniej. Kontakt rozwijany i utrwalany.
Ożyńska-Zborowska w twórczości adresowanej do niemowląt, wyodrębnia wierszyki do zabaw kontaktowo-dotykowych np. idzie Rak, idzie myszka wierszyki do zabaw kontaktowo-naśladowczych np. Tosi, Tosi łapci wierszyki do zabaw paluszkowych np. Sroczk. Odrębną grupą są wierszyki do zabaw na kolanach np.Jedzie, jedzie pan, pan oraz kołysanki np. A, a, a, kotki dwa.
Według autorki, zabawy kontaktowo-dotykowe stwarzają możliwość przepływu istotnych informacji z receptorów skórnych do mózgu a dotyczących odczuwania własnego ciała oraz wywoływania poczucia bezpieczeństwa w kontakcie z dorosłym. W zabawach, w trakcie rytmicznego wypowiadania wierszyka, dorosły dotyka palcami ciała dziecka, co ma wpływ na dostarczanie wielu dodatnich impulsów stymulujących rozwój. Ożyńska-Zborowska pisze: Pochylanie się nad niemowlęciem w trakcie zabawy umożliwia maluchowi optymalny kontakt wzrokowy, możliwość obserwacji twarzy ludzkiej, ruchów mimicznych, ruchów narządów mowy. Wypowiadany tekst stwarza sytuację osłuchania się z głosem ludzkim, jego melodią, rytmem, tempem, intonacją, a więc z tymi wszystkimi elementami kodu językowego, które są dla dziecka najbardziej interesujące. Autorka uważa, że dzieci z którymi prowadzi się tego typu zabawy wskazują większą reaktywność emocjonalną, charakteryzuje je dłuższy czas koncentracji wzrokowo-słuchowej, wcześniej pojawiają się zaczątki myślenia sensoryczno-motorycznego np. przewidują pewne zdarzenia, które za chwile wystąpią w wierszyku.
Dzięki wierszykom kontaktowo-naśladowczym dzieci starają się odwzorowywać gesty osoby dorosłej. Pojawia się gotowość do współdziałania. Dzieci reagują na elementy słowne recytowanego tekstu. Kojarzą słowo z gestem, uczą się pewnych zachowań społecznych, np. gestu pożegnania, bicia brawo. To wszystko stanowi kolejny, bardzo ważny krok w socjalizacji.
Huśtanie dziecka, kołysanie, podrzucanie jest wspaniałą stymulacją receptorów równowagi i kinestetyczno-ruchowych a także okazją do zacieśniania kontaktu emocjonalnego z maluszkiem.
Spotkania z książką kształtują i rozwijają osobowość, pobudzają wyobraźnię dziecka, dostarczają mu pozytywnych przeżyć. Mały odbiorca otrzymuje odpowiedzi na nurtujące je pytania. Proces uczenia się jest u dzieci nierozerwalnie związany z zaciekawieniem książką. Atrakcyjna lektura jest silnie przemawiająca i kształcąca, gdyż wiedza powiązana z osobistymi doświadczeniami łatwiej zapisuje się w pamięci i na dłużej w niej pozostaje. Kontakt z literaturą ma wielki wpływ na emocje pomaga ukoić lęk, ból, rozdrażnienie, wycisza negatywne uczucia. Zabawy słowne, wierszyki, sprzyjają rozwojowi mowy i pokonywaniu problemów artykulacyjnych, rozwijają elastyczność umysłu, ośmielają wyobraźnię. Z kolei obcowanie z baśnią może mieć niemalże terapeutyczną moc odległa od sceptycyzmu uczy, że warto podejmować trudy życia i nie lękać się przeciwności losu. Że dobro zawsze zwycięży zło, miłość nienawiść.
Śledzenie fabuły książki i wiązanie ze sobą wydarzeń kształci myślenie przyczynowo skutkowe. Dziecko, znając przyczynę, dedukuje o skutku, i na odwrót. Rozwija w ten sposób w dużym stopniu swoją sprawność umysłową i umiejętność kojarzenia.
Oprócz bycia nośnikiem kultury rodzimej bajkowy świat legend, książka jest również furtką do poznania wielu innych, interesujących kultur. Książki wychodzą poza świat, w którym żyje dziecko, pokazują jak żyją jego rówieśnicy w innych krajach, ich wygląd, zachowanie, obyczaje. Wiedza ta pozwala na odkrycie w sobie sympatii, tolerancji i szacunku dla odmienności kulturowych, otwiera na świat pełen różności i przygotowuje do życia w nim.

Bibliografia:
G. Leszczyński, Literacki topos dziecka i dzieciństwa w Literatura i książka dziecięca, Słowo obiegi - konteksty, Warszawa 2003
Podlasińska, Rodzice inspiratorami czytelnictwa dla dzieci, Czasopismo o książce dla dziecka. Guliwer 2003, nr 1
Ożyńska-Zborowska, Antologia literatury dla najmłodszych, Warszawa 2002
M. Ostasz, B. Nawrot, Mieczysławy Buczkówny strategie poetyckiej komunikacji, Czasopismo o książce dla dziecka.Guliwer 2008, nr 1
G. Lewandowicz, Małe dziecko w bilibliotece, #8222Poradnik Bibliotekarza 2000, nr 3
J. Papuzińska, Misja biblioteki dziecięcej, w: Animacja czytelnictwa dziecięcego. Koncepcje doświadczenia postulaty. J. Papuzińskiej i G. Walczewska-Klimczak red., Płock 2004
Rudnicka, Rola baśni w życiu dziecka, Dodatek do Poradnika bibliotekarz. Poradnik Bilbiotekarza 2008, nr 4

Przygotowały:
mgr Monika Piechowska
mgr Anna Warżagolis

Autor: grażka



ZNACZENIE KSIĄŻKI W ROZWOJU DZIECKA

dodano: 2016.04.24

Opracowała mgr Teresa Grochowska

Warunki współczesnego życia większości rodzin sprawiają, że coraz mniej czasu rodzice i dzieci spędzają na wspólnej zabawie. Wydawałoby się, że dzisiejszą formę spędzania wolnego czasu zdominowały telewizja i Internet. W pewnym sensie zastąpiły one ciekawą i cenną formę, jaką jest czytanie dzieciom książek. Pewne światełko w tunelu na poprawę tego stanu budzą coraz ciekawsze i bardziej kolorowe pozycje wydawnicze. Ich bogata szata graficzna przyciąga wzrok każdego dziecka i zachęca do sięgnięcia po nią.
Książka bowiem dostarcza między innymi wiedzy o otaczającym nas świecie, systematyzuje pewne wiadomości a także uczy myślenia. Literatura dziecięca wpływa równocześnie na wychowanie umysłowe, społeczno- moralne i estetyczne. Utwór literacki uczy także umiejętności współżycia z ludźmi w zwykłych codziennych sprawach, ukazuje piękno miłości i przyjaźni. Bardzo silnie oddziałuje na uczucia poprzez postacie różnych bohaterów.
W miarę dorastania dziecka kształtują się coraz bardziej złożone formy poznania myślenie przyczynowo - skutkowe, twórcza wyobraźnia, krytycyzm. Książka jeśli towarzyszy dziecku już od najmłodszych lat wpływa na jego rozwój w niemalże wszystkich aspektach. O walorach książki w procesie wychowawczym pisze M. Gorki: ,,Kochajcie książką, ona ułatwi wam życie, po przyjacielsku pomoże zorientować się w pstrej i burzliwej gmatwaninie myśli, uczuć i zdarzeń, ona nauczy was szanować człowieka i samych siebie, ona uskrzydli rozum i serce uczuciem miłości do świata, do człowieka"
Czytanie jest dla dziecka przede wszystkim źródłem przyjemności oraz wspaniałą formą rozrywki. Aktywność ta powoduje między innymi spadek napięcia mięśniowego, czyli jednym słowem relaksuje. W szczególności taki wpływ ma bajka relaksacyjna, której fabuła pozbawiona jest gwałtownych zwrotów akcji wywołujących silne emocje.
Kontakt z książką wpływa stymulująco na sferę zmysłową dziecka. Umożliwia mu poznawanie świata. Pomaga w kształtowaniu nowych wyobrażeń i pojęć, przekazuje pewną wiedzę o ludziach i świecie. Dzieci uczą się znaczenia nazw i tworzyć bardziej ogólny obraz przedmiotów. Czytanie na głos sprawia, iż dziecko osłuchując się z tekstem przyswaja sobie nowe zwroty, określenia, wzbogaca swoje słownictwo, które stosuje w mowie potocznej.
Wiek przedszkolny, to okres tworzenia się u dzieci nowych nawyków, kształtowania procesów uczuciowych i umysłowych. Wychowanie dobrego i szczęśliwego dziecka wymaga osobistego zaangażowania rodziców, poświęcenia mu czasu. Czas ten można wykorzystać na zabawę lub czytanie ciekawych pozycji książkowych. Dzięki czytaniu dziecko uczy się słuchać, naśladować dźwięki, a więc czytajmy swoim pociechom już od urodzenia. Czytanie na głos niemowlęciu stymuluje rozwój jego mózgu i buduje trwałe skojarzenie czytania z przyjemnością, poczuciem bezpieczeństwa oraz więzi. Gdy dziecko jest nieco starsze, książka utrwala i porządkuje pojęcia o świecie, dostarcza nowych wiadomości, wzbogaca zasób pojęciowy , budzi zainteresowania poznawcze, rozbudza ciekawość świata i pomaga zrozumieć siebie i innych. Książka dostarcza informacji nieznanych lub mniej znanych z codziennego życia i otoczenia.
Ważnym aspektem rozwoju dziecka, w którym pomaga kontakt z książką, jest rozwój społeczny. We współczesnym świecie książka wobec dziecka spełnia rolę kontaktu z literaturą piękną: baśnią, poezją, utworami beletrystycznymi, uczy rozumieć znaczenie np. książki kucharskiej, telefonicznej, spełnia rolę kształcenia odbiorcy informacji. Taka przygoda z dokumentem sprawia, że dziecko może korzystać ze znaczenia szerszego zakresu publikacji niż te, które są adresowane specjalnie dla dziecka sięgać do encyklopedii, czasopism specjalistycznych i fachowych, korzystać z innych nośników. Dzięki książce dziecko nabywa niezbędną wiedzę, bez której kiedyś nie będzie mogło sprawnie funkcjonować w społeczeństwie.
Zdecydowanie najważniejszą płaszczyzną w rozwoju dziecka , na którą wywiera wpływ książka, jest jego psychika. Czytanie nie tylko dostarcza informacji czy wiadomości, ale również dostarcza emocji , przez które dziecko wzbogaca się wewnętrznie. Ważne jest to, aby były to pozytywne emocje. Dlatego dbajmy o to, aby literatura dziecięca była odpowiednia.
Oto kilka praktycznych rad dotyczących przybliżania dzieciom tekstów literackich:
- Od najmłodszych lat twórzmy dziecku atmosferę dla wspólnego czytania. Nawet jeśli nasze dziecko opanowało już umiejętność czytania nie pozostawiajmy go samemu sobie, gdy zgłasza potrzebę przeczytania mu czegoś.
- Oprócz spontanicznego czytania w dowolnym momencie dnia warto mieć stały czas na ten cel, np. przed snem.
- Czytajmy na raz niewielkie części utworu, pozwoli mu to na lepszy odbiór treści.
- Pozwólmy dziecku wielokrotnie wracać do tej samej książki. Zdobywa ono w ten sposób doświadczenie powtarzalności zdarzenia, treści, towarzyszące mu uczucia. Ćwiczy pamięć.
- Wyjaśniajmy znaczenie trudniejszych terminów.
- Jeśli dziecko przerywa nam czytanie, by porozmawiać na temat związany z lekturą, rozwijajmy temat rozmowy spokojnie i w miarę potrzeby powróćmy do czytania.
- Rozmawiajmy z dzieckiem o przeczytanym utworze, ale bez zbędnego i natrętnego dydaktyzmu.
Mam nadzieję, że tych kilka refleksji uświadomi rodzicom, że pomimo ,,zabiegania" można poświęcić uwagę dziecku. Rodzice mogą odkryć jak wiele radości i satysfakcji może sprawić razem przeczytana bajka, czas spędzony razem, a nie obok siebie. Czytajmy dzieciom bajki, rozmawiajmy na ich temat, wyjaśniajmy niezrozumiałe i zawiłe treści, opowiadajmy dziecku na nurtujące go pytania. Maluch siedzący na kolanach mamy czy taty czuje się kochany, potrzebny i ważny. Po prostu bardzo szczęśliwy.

Literatura:
1.Bettelheim B. ,,Cudowne i pożyteczne. O znaczeniu i wartości baśni" Warszawa 1985.
2.Huszcz M., Cichoń- Piasecka M., ,,Baśnie uczą życiowych ról-Wychowanie w ,,Przedszkolu ", nr 10.
3.Szuman S.,,Wpływ bajki na psychikę dziecka", Warszawa 1979

Autor: grażka

strona: 1 2 3 4 5

Copyright © 2006-2008 Przedszkole Samorządowe nr 52 Kubusia Puchatka w Białymstoku         Projektowanie stron www